Γιατί πολυτονικό;

Τα προβλήματα που δημιουργεί το μονοτονικό (λόγω του μηχανιστικού του χαρακτήρα, της προσωδιακής του ανεπάρκειας, κ.α.) δεν είναι τόσα που να επιβάλλουν από μόνα τους την απόρριψή του· έχουν μάλιστα προταθεί και βελτιωμένες εκδοχές του. Η αισθητική διάσταση της πολυτονικής γραφής είναι βεβαίως μεγάλη και καθοριστική, εν προκειμένω, ως εκδοτική επιλογή, ευρύτερα, όμως, η ομορφιά των πνευμάτων και των τόνων είναι προφανής; Και, φυσικά, ένας μικρός συγγραφέας δεν μεγαλώνει πολυτονίζοντας και ένας μεγάλος δεν μικραίνει εφαρμόζοντας το μονοτονικό.

Το θέμα δεν αφορά την πρωτογενή δημιουργία, αλλά την εκπαίδευση. Και ως τέτοιο παρουσιάστηκε. Η διευκόλυνση της εκμάθησης ήταν όμως απλό πρόσχημα για την επιβολή του μονοτονικού ― είναι αστείο να πιστεύουμε ότι αποφεύγοντας την εκμάθηση των τόνων κάνουμε οικονομία δυνάμεων. Ίσως το πίστευαν σε εποχές που ο υψηλότερος στόχος τους ήταν η καταπολέμηση του αναλφαβητισμού. Όταν καθιερώθηκε όμως το μονοτονικό, ο πραγματικός λόγος ήταν απλώς να γίνουν οικονομικότερες οι εκτυπώσεις. Αν σκεφτόμασταν με γνήσια εκπαιδευτικά κριτήρια θα βλέπαμε το κόστος: Το μονοτονικό καταδικάζει τους μη «ειδικούς» σε μια συγχρονική αντιμετώπιση της γλώσσας, αποκόπτοντας την πρόσβαση σε παλαιότερες μορφές της. Η πρόσβαση αυτή δεν δικαιολογείται αποκλειστικά με κριτήρια χρησιμότητας ― αλλά ακριβώς τη χρηστική αντιμετώπιση της γλώσσας είναι που πρέπει να ξεπεράσουμε. Ας πούμε ότι υπάρχουν περιοχές, όπως στη Ζώνη του Στάλκερ του Ταρκόφσκι, όπου η ευθεία δεν είναι ο συντομότερος δρόμος!